Laatst bijgewerkt: Juni 2026
Naar klimaatadaptieve teelt en gewassen voor lokale voedselzekerheid: van kunuku tot kas
Dit kennisproject onderzoekt hoe landbouw en tuinbouw op Bonaire op een duurzame en klimaatbestendige manier kunnen bijdragen aan betaalbaar voedsel en meer zelfvoorzienendheid. Ook wordt gekeken naar de rol van overheid, regels en financiële ondersteuning.
↓ Download 2-pagerBonaire is voor zijn voedselvoorziening in hoge mate afhankelijk van import, wat het eiland kwetsbaar maakt voor verstoringen in aanvoerketens en bijdraagt aan structureel hoge voedselprijzen. Lokale voedselproductie is momenteel beperkt van omvang en vaak niet rendabel, terwijl klimaatverandering – met toenemende droogte, hitte en onzekerheid over waterbeschikbaarheid – deze kwetsbaarheid verder vergroot. Tegelijkertijd laten eerdere en lopende initiatieven zien dat landbouw op Bonaire wél kan bijdragen aan voedselzekerheid, mits deze duurzaam, klimaatbestendig en economisch haalbaar wordt ingericht.
Kennisleemte
Beschikbare kennis
Belangrijke bronnen zijn onder andere:
- Lotz et al., (2020). Ontwikkelingsmogelijkheden voor de agrarische sector in Caribisch Nederland. Stichting Wageningen Research (WR) ↗ Onderzoek • 2020
- Beukering et al., (2022). The Impacts of Climate Change on Bonaire. VU-IVM ↗ Onderzoek • 2022
- Verweij et al,. (2020). Bonaire 2050 – A Nature Inclusive Vision. Wageningen Environmental Research ↗ Onderzoek • 2020
- Hermans et al,. (2026). Leverage points for transformative change towards nature inclusivity on Bonaire and Aruba. People and Nature ↗ Onderzoek • 2026
- Climate change and adaptation efforts BES islands (Min IenW, 2024) ↗ Beleid • 2024
- Lokale (praktijk)kennis en expertise van de afdeling Landbouw, Veeteelt en Visserij (LVV) van het openbaar lichaam Bonaire (OLB). Inclusief samenwerking met de Dutch Caribbean Agriculture, Livestock and Fisheries Alliance (DC-ALFA)↗ en voedselproducten (kunukero's, hydroponics)Overig
Kennisdoel
Ontwikkelen en valideren van teeltsystemen (bodemteelt, substraat, hydroponics en hybride vormen) die onder Bonairiaanse klimaatomstandigheden robuust presteren
Vaststellen van optimale bodemrecepten, irrigatiestrategieën en waterbronnen (regenwater, effluent, ontzilting) per gewas en teeltsysteem, met oog voor waterretentie, verzilting, bodemgezondheid en langetermijn draagkracht
Bepalen van een realistische en betaalbare teeltmix voor voedselzekerheid
Identificeren van een optimale gewas- en teeltmix die maximaal bijdraagt aan lokale calorie en nutriëntendekking binnen de randvoorwaarden van water, energie, arbeid en kosten, inclusief effecten op betaalbaarheid van voedsel
Kwantificeren van economische haalbaarheid, energie en waterkosten, klimaat en biodiversiteitseffecten van verschillende landbouwsystemen, inclusief verwerking, opslag, transport en afhankelijkheid van externe inputs
Ontwerpen van een werkend model voor kennisontwikkeling, -deling en toepassing op Bonaire, met een duidelijke rol voor LVV als kenniscentrum, praktijkleren (o.a. MBO/Rangers) en structurele monitoring en dataverzameling
Uitkomst
Resultaten
Praktische richtlijnen voor bodemrecepten, irrigatie, plaagbeheersing en hitteadaptatie per gewas en teeltsysteem voor Bonairiaanse omstandigheden
Geactualiseerde bodem en waterkaarten en een eilandbreed hydro(geo)logisch model, als basis voor landbouwontwikkeling, waterbeheer en beleidskeuzes (koppeling met kennisproject 8)
Een operationeel kenniscentrum bij LVV, ondersteund door praktijkleren (o.a. MBO Rangers), met gedeelde praktijksheets, veldproeven en structurele monitoring (koppeling met kennisprojecten 2 en evt. 3)
Onderbouwde businesscases voor verschillende landbouwsystemen en schaalniveaus, incl. energie en waterkosten, verwerkingsopties en risicoreductie
Concrete modellen voor lokale verwerking en conservering (o.a. chutneys, zuivel/ijs, opslag) die verliezen beperken, waarde toevoegen en ketenafhankelijkheid verkleinen
Impact
Versterkte voedselzekerheid en betaalbaarheid
Grotere weerbaarheid tegen verstoringen
Lagere milieu en klimaatdruk
Economische en sociale versterking
Duurzame inbedding in beleid en uitvoering
Uitvoering
Budget
€2-5 miljoen
Doorlooptijd
3-5 jaar